HEREZJA - z języka łacińskiego haeresis, oznacza branie dla siebie, wybór. Pierwotnie pojęcie to dotyczyło autonomicznych szkół filozoficznych, wraz z rozwojem patrystyki zaczęto je stosować w znaczeniu poglądów odmiennych od dogmatów Kościoła Katolickiego. Herezja w znaczeniu błędu pojawia się już w listach św. Pawła.

W ikonologii herezja przedstawiana jest jako brzydka starucha. W lewej ręce trzyma otwartą księgę z wężami (symbol fałszywej i zgubnej doktryny), prawą rozrzuca węże (symbol rozsiewania błędnych poglądów). Buchający z jej ust dymiący płomień symbolizuje bezbozne namowy i żądzę pochłonięcia wszystkiego, co jest jej przeciwne. Rozczochrane i zjeżone włosy oznaczają występne myśli. Nagie ciało symbolizuje brak cnoty, wyschłe piersi jałowość i brak energii niezbędnej do osiągnięcia życia wiecznego.

[C. Ripa, "Ikonologia", Wydawnictwo TAiWPN Universitas, Kraków 2004]

Herezja w prawie kanonicznym

CAN. 751. Dicitur haeresis, pertinax, post receptum baptismum, alicuius veritas fide divina et catholica credendae denegatio, aut de eadem pertinax dubitatio; apostasia, fidei christianae ex toto repudiatio; schisma, subiectionis Summo Pontifici aut communionis cum Ecclesiae membris eidem subditis detrectatio.

KAN. 751. Herezją nazywa się uporczywe, po przyjęciu chrztu, zaprzeczanie jakiejś prawdzie, w którą należy wierzyć wiarą boską i katolicką, albo uporczywe powątpiewanie o niej; apostazją - całkowite porzucenie wiary chrześcijańskiej, schizmą - odmowa uznania zwierzchnictwa Biskupa Rzymskiego lub utrzymywania wspólnoty z członkami Kościoła, uznającymi to zwierzchnictwo.

KAN. 750. § 1. Wiarą boską i katolicką należy wierzyć w to wszystko, co jest zawarte w słowie Bożym, spisanym lub przekazanym, a więc w jednym depozycie wiary powierzonym Kościołowi i co równocześnie jako przez Boga objawione podaje do wierzenia Nauczycielski Urząd Kościoła, czy to w uroczystym orzeczeniu, czy też w zwyczajnym i powszechnym nauczaniu; co mianowicie ujawnia się we wspólnym uznaniu wiernych pod kierownictwem świętego Urzędu Nauczycielskiego. Wszyscy więc obowiązani są unikać doktryn temu przeciwnych.
§ 2. Ponadto należy bez zastrzeżeń przyjąć i zachowywać również wszystkie i poszczególne prawdy dotyczące wiary i obyczajów, które magisterium Kościoła ogłasza w sposób ostateczny, to znaczy te, które są wymagane, aby gorliwie strzec i wiernie przekazywać sam depozyt; kto zatem odrzuca te prawdy, które należy przyjąć w sposób definitywny, sprzeciwia się nauczaniu Kościoła katolickiego.