STAROOBRZĘDOWCY (starowiercy, raskolnicy) - prawosławny odłam religijny, powstały w XVII-wiecznej Rosji jako opozycja do reform wprowadzonych przez patriarchę Nikona.

W 1652 roku patriarchą Cerkwi rosyjskiej został Nikita Minow (Nikon), kandydat stronnictwa reformatorskiego. Począwszy od 1653 roku rozpoczął wprowadzanie kontrowersyjnych reform. Wprowadzono m.in. następujące zmiany:. zniesienie mnogogłasij, wprowadzenie homilii do nabożeństw, wykonywanie znaku krzyża trzema palcami zamiast dwoma, używanie czteroramiennego krzyża zamiast ośmioramiennego, procesje w kierunku przeciwnym do ruchu słońca. Dostosowano także treść słowiańskich ksiąg i ikon do wzorców bizantyjsko-greckich. Do najbardziej kontrowersyjnych zmian należała modyfikacji pisowni słowa Jezus (z Isus na Iisus) oraz wykreślenie słowa prawdziwy z Wyznania Wiary. Jakkolwiek wszystkie zmiany zostały zaakceptowane przez synod w 1654 roku, to szybko przeciwko nim opowiedziała się spora grupa wiernych, co w efekcie doprowadziło do schizmy (tzw. raskoł - rozszczepienie). Zwolennicy raskołu, sami nazywający siebie prawdziwie wierzącymi już w 1656 roku zostali porównani do heretyckich nestorian, następnie w 1667 roku została na nich rzucona anatema (cofnięta dopiero w XX wieku), a w 1685 roku wydany został przeciw nim dekret państwowy, który przewidywał m.in. karę śmierci przez spalenie na stosie.

Po śmierci duchownych, którzy przeszli na stronę staroobrzędowców (w tym jedynego biskupa, Pawła Kołomieńskiego, a więc jedynej osoby uprawnionej do wyświęcenia duchownych na zasadzie sukcesji apostolskiej) ruch ten stanął przed problemem braku własnych duchownych. Stało się to powodem rozłamu wśród staroobrzędowców na dwie duże grupy - popowców i bezpopowców.

POPOWCY uznawali, że - pomimo herezji - sukcesja została zachowana w zreformowanej Cerkwi, a więc możliwe jest przyjmowanie do swoich szeregów duchownych, którzy przystępowali do staroobrzędowców. W 1846 roku do popowców przyłączył się złożony z urzędu biskup Ambroży, dzięki czemu ponownie uzyskali możliwość wyświęcania własnych duchownych i ustanowili własną hierarchię kościelną.

BEZPOPOWCY przyjęli, że po śmierci ostatnich kapłanów staroobrzędowych nie było już więcej możliwości godnego wyświęcania duchownych ani możliwości sprawowania sakramentów, a Cerkiew ortodoksyjna jest dziełem Antychrysta. W związku z tym zrezygnowali w ogóle z sakramentów i hierarchii duchownej, pozostawiając jedynie chrzest, którego może udzielić każdy wierny, nawet samemu sobie, a także, w ograniczonym zakresie, spowiedź i pokutę. Bezpopowcy wyznawali zasadę życia w ascezie (czasami przybierającą skrajne postacie, np. dążenia do samobójstwa), w zasadzie odrzucali małżeństwa oraz przywiązywali dużą wagę do zewnętrznych form praktykowania kultu.

Staroobrzędowcy byli intensywnie prześladowani przez władze carskie.

Bibliografia

Przy opracowaniu hasła wykorzystałem następujące źródła książkowe:

[1] P. Stawiński, "Sekty, schizmy i herezje w Rosji.", Kraków 2000
[2] J. Gondowicz, "Najkrótszy słownik sekt i herezji Kościoła wschodniego.", Literatura na świecie 4/1988
[3] red. J. Herman i T. Herrmann, "Religie, Kościoły, wyznania. Leksykon PWN.", Warszawa 2002
[4] H. Masson, "Słownik herezji w Kościele katolickim", Katowice 1993